DnD Terimleri Sözlüğü: Kısaltmalar ve Türkçe Karşılıkları

Kısa cevap: DnD terimlerinin çoğu İngilizce kural kitaplarından gelen kısaltmalardır. En sık duyacakların: AC (zırh sınıfı, sana isabet ettirmek için gereken sayı), DC (zorluk derecesi, bir kontrolde tutturman gereken sayı), HP (can puanı), DM (oyunu yöneten kişi), NPC (DM’in oynadığı karakterler) ve 1d20 (bir tane 20 yüzlü zar). Aşağıda önce kısaltmaları ve masa argosunu, sonra kural terimlerini Türkçe alfabe sırasıyla açıklıyoruz.

Türkçe masalarda terimler iki dilde dolaşır: kimi “zırh sınıfı” der, kimi “AC”. İkisini de tanıman yeter. Bu sitede kullandığımız Türkçe karşılıklar topluluğun yaygın kullanımına dayanıyor; ilk geçtikleri yerde İngilizcesini parantez içinde veriyoruz. Oyunun genel akışını henüz bilmiyorsan önce DnD nasıl oynanır? rehberine göz atmak bu sözlüğü okumayı kolaylaştırır.

En sık görülen DnD kısaltmaları

Kısaltma	Açılımı	Türkçesi ve anlamı
AC	Armor Class	Zırh sınıfı. Saldırı atışının bu sayıya eşit ya da büyük olması gerekir. Bazı Türkçe kaynaklarda ZS.
DC	Difficulty Class	Zorluk derecesi. Yetenek kontrolünde ya da kurtarma atışında tutturman gereken sayı. Bazı kaynaklarda ZD.
HP	Hit Points	Can puanı. 0’a düşen karakter bilincini kaybeder.
THP	Temporary Hit Points	Geçici can puanı. Asıl canından önce o eriyen tampon.
DM / GM	Dungeon Master / Game Master	Oyunu yöneten kişi. DM DnD’ye özgü, GM bütün FRP oyunlarında kullanılır.
PC	Player Character	Oyuncu karakteri; masadaki her oyuncunun oynadığı kahraman.
NPC	Non-Player Character	Oyuncu dışı karakter. Hancı, kral, kötü adam: DM’in canlandırdığı herkes.
XP	Experience Points	Deneyim puanı. Belli eşiklere ulaşınca seviye atlanır.
CR	Challenge Rating	Bir canavarın dört kişilik bir gruba karşı ne kadar tehlikeli olduğunu özetleyen sayı.
AoE	Area of Effect	Alan etkisi. Tek hedefe değil, bir bölgeye yayılan büyü ya da yetenek.
OA	Opportunity Attack	Fırsat saldırısı. Menzilinden çıkan rakibe tepkiyle yapılan saldırı.
ASI	Ability Score Improvement	Yetenek puanı artışı. Belli seviyelerde yetenek puanlarını yükseltmek.
PHB	Player’s Handbook	Oyuncunun El Kitabı; oyuncular için temel kural kitabı.
DMG	Dungeon Master’s Guide	DM’in kılavuzu; oyunu yönetenler için temel kitap.
MM	Monster Manual	Canavar kitabı; canavarların istatistikleri.
SRD	System Reference Document	Kuralların ücretsiz ve açık lisanslı sürümü. Güncel olanı SRD 5.2.
1d20, 2d6	–	Zar notasyonu: “1 tane D20”, “2 tane D6 at ve topla”.
nat 20 / nat 1	natural 20 / natural 1	Değiştirici eklenmeden zarın kendisinin 20 ya da 1 göstermesi.
crit	critical hit	Kritik vuruş; saldırıda nat 20 atınca hasar zarları iki kez atılır.
5e / 5.5e	5th edition	DnD’nin 5. edisyonu (2014). 5.5e, 2024’te yenilenen kurallara verilen gayriresmî ad.
TPK	Total Party Kill	Bütün grubun ölmesi; masaların en korkulan sonu.
BBEG	Big Bad Evil Guy	Kampanyanın baş kötüsü.
VTT	Virtual Tabletop	Sanal masa; Roll20, Foundry gibi online oyun ortamları.

Saldırı, kontrol ve kurtarma atışlarında bu sayıların nasıl birleştiğini örneklerle DnD zar atma kuralları rehberinde anlattık. Zarın kendisini merak ediyorsan D20 zar nedir? rehberi nat 20 ile nat 1’in her atıştaki karşılığını gösteriyor.

Masa argosu: kurallarda yazmayan terimler

Bu kelimeler kural kitaplarında tanımlı değil; oyuncuların yıllar içinde ortaya çıkardığı ortak dil. Türkçe masalarda da çoğu İngilizce hâliyle kullanılır.

Terim	Anlamı
Kampanya (campaign)	Aynı karakterlerle haftalar, aylar, hatta yıllar süren uzun hikâye.
One-shot	Tek oturumda başlayıp biten kısa macera. Yeni oyuncuların oyunu denemesi için sık seçilir. Örnek: Türkçe one-shot macera.
Sıfırıncı oturum (session zero)	Oyuna başlamadan önce masanın beklentilerini, sınırlarını ve karakterleri konuştuğu toplantı.
Homebrew	Masanın kendi uydurduğu kural, sınıf, canavar ya da dünya. “Ev yapımı” demek.
Ev kuralı (house rule)	Resmî kuralların yerine masanın uyguladığı kural. “Nat 20 her kontrolde otomatik başarı” en bilineni.
Metagaming	Oyuncunun bildiği ama karakterinin bilemeyeceği bir bilgiyi oyunda kullanması.
Murder hobo	Hikâyeyle ilgilenmeyen, karşısına çıkanı öldürüp yağmalayan karakter ya da oyun tarzı.
Min-max	Karakteri bir alanda olabildiğince güçlü, başka alanda zayıf kurmak.
Railroading	DM’in oyuncuların seçimlerine yer bırakmadan hikâyeyi tek bir yola zorlaması.
Zihin tiyatrosu (theater of the mind)	Harita ve figür kullanmadan, savaşı yalnız anlatımla oynamak.
Kural avukatı (rules lawyer)	Kuralları her an tartışmaya açan oyuncu. Kötü niyetli olmak zorunda değil.
Party	Grup; birlikte maceraya çıkan oyuncu karakterleri.

Sıfırıncı oturumun nasıl yapıldığını, güvenlik araçlarıyla birlikte DM nasıl olunur? rehberinde anlattık. Online oynayan gruplarda sık geçen VTT ve zihin tiyatrosu kavramları için online DnD nasıl oynanır? rehberine bakabilirsin.

A’dan Z’ye Türkçe DnD terimleri

Maddeler Türkçe terimin baş harfine göre sıralı. Kurallara ait tanımlar SRD 5.2’nin kural sözlüğüne (Rules Glossary) dayanıyor; 2014 kurallarında farklı olan yerlere ayrıca not düştük.

A

Alan etkisi (area of effect): Bir bölgeye yayılan büyü ya da yetenek. 2024 kurallarında altı biçim var: koni, küp, silindir, çizgi, küre ve bir yaratıktan her yöne yayılan yayılım (emanation). Yayılım 2024’te eklenen bir terimdir.

Alt sınıf (subclass): Sınıfının içindeki uzmanlık yolu; örneğin Savaşçı’nın Şampiyon yolu. 2024 kurallarında bütün sınıflar alt sınıfını 3. seviyede seçer; 2014’te bu seviye sınıfa göre değişiyordu. Sınıfları tek tek DnD sınıfları rehberinde anlattık.

Avantaj ve dezavantaj (advantage, disadvantage): Avantajda iki D20 atıp yüksek olanı, dezavantajda düşük olanı kullanırsın. Aynı atışta ikisi birden varsa birbirini götürür ve tek zar atarsın; kaç tane olursa olsun üst üste binmezler.

B

Beceri (skill): Bir yetenek kontrolünün uzmanlık alanı: Atletizm, Gizlilik, Algı, İkna gibi. Oyunda 18 beceri var; her biri bir yeteneğe bağlıdır. Yetkin olduğun beceride kontrolüne yeterlilik bonusunu eklersin.

Bitkinlik (exhaustion): Kademeli işleyen bir durum. 2024 kurallarında her kademe D20 testlerine −2 ve hızına −5 fit uygular; 6. kademede karakter ölür. Uzun dinlenme bir kademeyi siler. 2014 kurallarında her kademenin ayrı bir etkisi vardı.

Bonus eylem (bonus action): Bazı özelliklerin ve büyülerin istediği ek, hızlı eylem. Sıranda en fazla bir bonus eylem yapabilirsin ve bunu sağlayan bir özelliğin yoksa bonus eylemin de yoktur.

Büyü yuvası (spell slot): Büyü kullanan sınıfların enerji birimi. 1. ya da daha yüksek seviyeli bir büyü yapınca o seviyede (ya da daha yüksekte) bir yuva harcarsın; yuvalar çoğunlukla uzun dinlenmede geri gelir. Yuva tablosu ve büyü okulları için DnD büyüleri rehberine bak.

C

Can puanı (hit points): Karakterinin ne kadar hasar kaldırabileceği. 0’a düşünce bilincini kaybedersin ve ölüm kurtarma atışları başlar. Canının yarısı ya da daha azı kaldığında 2024 kurallarında buna kanlanmış (bloodied) denir; bazı canavar yetenekleri bu duruma bakar.

Can zarı (hit point dice; 2014’te hit dice): Sınıfının belirlediği zar: Büyücü’de D6, Savaşçı’da D10, Barbar’da D12 gibi. Seviye başına bir tane olur; kısa dinlenmede harcayıp can puanı geri kazanırsın.

Ç

Çoklu sınıf (multiclassing): Seviye atlarken başka bir sınıftan seviye almak; örneğin Savaşçı 3 / Büyücü 2. Yeni sınıfın yetenek puanı şartlarını karşılaman gerekir; masanda kullanılıp kullanılmadığını DM’ine sor.

D

D20 testi (D20 test): Yetenek kontrolü, saldırı atışı ve kurtarma atışının ortak adı. Üçünde de D20 atar, değiştiricileri ekler ve toplamı bir hedef sayıyla (AC ya da DC) karşılaştırırsın. Bu ortak ad 2024 kurallarıyla geldi.

Değiştirici (modifier): Yetenek puanından türeyen ve atışlara eklenen sayı. 10–11 puanda +0’dır; her iki puanda bir artar ya da azalır: 14’te +2, 8’de −1. Hesaplamayı DnD karakter oluşturma rehberinde adım adım gösterdik.

Direnç, kırılganlık, bağışıklık (resistance, vulnerability, immunity): Bir hasar türüne dirençliysen o hasar yarıya iner (aşağı yuvarlanır), kırılgansan iki katına çıkar, bağışıksan hiç hasar almazsın. Ateş, soğuk, zehir gibi on üç hasar türü vardır.

Dinlenme (rest): Kısa dinlenme (short rest) bir saatlik moladır; can zarı harcayıp can kazanırsın. Uzun dinlenme (long rest) en az sekiz saattir; 2024 kurallarında bütün can puanını ve harcanan bütün can zarlarını geri alırsın (2014’te can zarlarının yarısı geri geliyordu).

Durum (condition): Karakteri etkileyen kural tanımlı hâller. 2024 kurallarında on beş durum var: Kör, Büyülenmiş, Sağır, Bitkin, Korkmuş, Tutulmuş, Aciz, Görünmez, Felçli, Taşlaşmış, Zehirlenmiş, Yerde, Bağlanmış, Sersemlemiş ve Baygın.

E

Eylem (action): Sırandaki ana hamlen. 2024 kurallarındaki eylemler: Saldır, Koş (Dash), Geri Çekil (Disengage), Kaçın (Dodge), Yardım Et (Help), Saklan (Hide), Etkile (Influence), Büyü (Magic), Hazırlan (Ready), Ara (Search), İncele (Study) ve Kullan (Utilize). Eyleminin yanında hareket edebilir, bonus eylem ve tepki kullanabilirsin.

F

Fırsat saldırısı (opportunity attack): Görebildiğin bir yaratık menzilinden çıkarken tepkini harcayıp ona bir yakın dövüş saldırısı yapabilirsin. Geri Çekil eylemi kullanan yaratık bu saldırıya uğramaz.

G

Gafil avlanma (surprise): Savaş başladığında farkında olmadan yakalanmak. 2024 kurallarında gafil avlanan inisiyatifini dezavantajla atar; 2014’te ise ilk turunda hiçbir şey yapamıyordu.

Geçici can puanı (temporary hit points): Bazı büyülerin ve özelliklerin verdiği tampon. Hasar önce bundan düşer. Üst üste eklenmez; yenisini alınca hangisini tutacağına sen karar verirsin.

Geçmiş (background): Karakterinin maceradan önceki hayatı: asker, bilgin, tüccar gibi. 2024 kurallarında geçmiş; iki beceri yetkinliği, bir köken hüneri ve yetenek puanı artışlarını verir. 2014’te puan artışları türden geliyordu.

H

Hasar türü (damage type): Hasarın niteliği: kesici, delici, ezici, ateş, soğuk, şimşek, asit, zehir, gök gürültüsü, ışıltı, nekrotik, psişik ve kuvvet. Dirençler ve bağışıklıklar bu türlere göre işler.

Hız (speed): Bir turda kaç fit yürüyebildiğin. Çoğu tür için 30 fit, yaklaşık 9 metre. Izgaralı haritalarda bir kare 5 fit kabul edilir; harita kullanımını DnD haritası nasıl yapılır? rehberinde anlattık.

Hüner (feat): Karakterine yeni bir yetenek ya da kural istisnası kazandıran seçim. Baldur’s Gate 3’ün Türkçesinde “Marifet” diye geçer. 2024 kurallarında herkes 1. seviyede geçmişinden bir köken hüneri (origin feat) alır.

I, İ

Irk (race): 2014 kurallarının terimi; 2024’te yerini “tür” aldı. Bkz. Tür.

İlham (inspiration): 2014 kurallarında DM’in iyi rol yapmayı ödüllendirdiği, bir atışta avantaj veren hak. 2024’te adı Kahramanlık İlhamı (Heroic Inspiration) oldu: harcayınca herhangi bir zarı, attıktan hemen sonra yeniden atarsın ve yeni sonucu kullanmak zorundasın.

İnisiyatif (initiative): Savaşta sıranın belirlendiği Çeviklik kontrolü. En yüksek atan önce oynar. Zarın yanında değilse online zar atıcımızla atabilirsin.

K

Konsantrasyon (concentration): Bazı büyülerin sürmesi için gereken dikkat. Aynı anda yalnız bir büyüye konsantre olabilirsin. Hasar alınca Dayanıklılık kurtarma atışı yaparsın; DC 10 ya da aldığın hasarın yarısıdır, hangisi büyükse (en fazla 30). Başarısız olursan büyü biter.

Kritik vuruş (critical hit): Saldırı atışında nat 20. Zırh sınıfı ne olursa olsun isabet eder; saldırının hasar zarlarını iki kez atarsın, değiştiricileri bir kez eklersin.

Kurtarma atışı (saving throw): Bir tehlikeye direnmek için attığın D20. Zehre Dayanıklılık, ateş topundan kaçmaya Çeviklik, zihin büyüsüne Bilgelik gibi. Her sınıf iki kurtarma atışında yetkindir.

Küçük büyü (cantrip): Büyü yuvası harcamadan, istediğin kadar yapabildiğin 0. seviye büyü.

O, Ö

Ölüm kurtarma atışı (death saving throw): Can puanın 0’dayken her turunun başında attığın D20. 10 ve üstü başarıdır; üç başarıda durumun dengelenir, üç başarısızlıkta karakter ölür. Nat 1 iki başarısızlık sayılır; nat 20 sana 1 can puanı kazandırır.

P

Pasif Algı (Passive Perception): Zar atmadan, karakterinin çevresini ne kadar fark ettiğini gösteren sayı: 10 + Bilgelik (Algı) kontrol bonusu. DM saklanan bir yaratığı ya da tuzağı fark edip etmediğine buna bakarak karar verebilir.

R

Ritüel (ritual): Ritüel etiketi taşıyan bir büyüyü normalden 10 dakika uzun sürede, büyü yuvası harcamadan yapmak.

S

Saldırı atışı (attack roll): Silahla, silahsız ya da büyüyle saldırırken attığın D20. Toplam hedefin zırh sınıfına eşit ya da büyükse isabet eder.

Seviye (level): Karakterinin ne kadar deneyimli olduğu; 1’den 20’ye kadar gider. Büyülerin de 0’dan 9’a kadar kendi seviyeleri vardır; ikisini karıştırma. Seviye tablosu ve seviye atlama adımları DnD seviye atlama rehberinde.

Silah Ustalığı (Weapon Mastery): 2024 kurallarıyla gelen, silahlara özel etki ekleyen özellik: rakibi itmek, yavaşlatmak, ıskalasa bile hasar vermek gibi. Değişikliklerin hepsini DnD 2014 ve 2024 farkları rehberinde topladık.

Siper (cover): Hedefin önündeki engel. Yarım siper zırh sınıfına ve Çeviklik kurtarma atışlarına +2, dörtte üç siper +5 verir; tam siperdeki hedef doğrudan hedef alınamaz.

Sınıf (class): Karakterinin mesleği ve oyun tarzı. SRD 5.2’de 12 sınıf var: Barbar, Ozan, Rahip, Druid, Savaşçı, Keşiş, Paladin, Korucu, Düzenbaz, Sihirbaz, Warlock ve Büyücü. Hangisinin sana uyduğunu hangi DnD karakterisin? testiyle bulabilirsin.

T

Tepki (reaction): Kendi sıran dışında, bir tetikleyiciye karşılık yaptığın anlık hamle; fırsat saldırısı en bilinenidir. Turda bir tepkin olur ve kendi sıranın başında yenilenir.

Tür (species): Karakterinin halkı. SRD 5.2’de dokuz tür var: Ejderdoğan, Cüce, Elf, Gnom, Goliath, Buçukluk, İnsan, Ork ve Tiefling. 2014 kurallarında “ırk” (race) deniyordu. Türleri tek tek DnD ırkları ve türleri rehberinde anlattık; hangisinin sana uyduğunu hangi DnD türüsün? testi söylüyor.

U

Uyumlanma (attunement): Bazı sihirli eşyaların gücünü açmak için gereken bağ. Eşyayla kısa bir dinlenme boyunca ilgilenerek uyumlanırsın. Aynı anda en fazla üç eşyayla uyumlanabilirsin.

Y

Yeterlilik bonusu (proficiency bonus): Yetkin olduğun işlere eklenen bonus. 1. seviyede +2’dir ve seviye atladıkça 20. seviyede +6’ya kadar çıkar.

Yetenek kontrolü (ability check): Saldırı dışında, başarısız olma ihtimali olan bir işi denerken attığın D20. Kapıyı zorlamak Güç (Atletizm), yalan söylemek Karizma (Aldatma) kontrolüdür.

Yetenek puanı (ability score): Karakterinin altı temel değeri: Güç, Çeviklik, Dayanıklılık, Zekâ, Bilgelik ve Karizma. Oyuncu karakterlerinde çoğunlukla 8 ile 20 arasındadır ve değiştiricileri belirler.

Yönelim (alignment): Karakterinin ahlaki ve toplumsal duruşunu özetleyen iki kelime: yasal–tarafsız–kaotik ve iyi–tarafsız–kötü eksenlerinden dokuz yönelim çıkar. Kural etkisi azdır; daha çok rol yapmaya yön verir.

Z

Zar notasyonu (dice notation): XdY+Z yazımı. 2d6+3, “iki D6 at, topla, 3 ekle” demektir. Hangi zarın ne işe yaradığını DnD zarları nedir? rehberinde, yüzdelik zarı D100 zar nasıl okunur? rehberinde anlattık.

Zırh sınıfı (armor class, AC): Sana isabet ettirmenin ne kadar zor olduğu. Zırhsız karakterde 10 + Çeviklik değiştiricisidir; zırh, kalkan ve bazı özellikler değiştirir.

Zorluk derecesi (difficulty class, DC): DM’in bir kontrole koyduğu hedef sayı. Kurallardaki örnek ölçek: çok kolay 5, kolay 10, orta 15, zor 20, çok zor 25, neredeyse imkânsız 30.

Zorlu arazi (difficult terrain): Moloz, çalılık, derin kar gibi zemin. Burada her fitlik hareket 1 fit fazladan harcar; yani hızın fiilen yarıya iner.

2014’ten 2024’e adı ya da anlamı değişen terimler

Türkçe kaynakların bir kısmı 2014 kurallarına dayandığı için aynı şeyin iki adını görebilirsin:

2014 kuralları	2024 kuralları	Ne değişti?
Irk (race)	Tür (species)	Yalnız ad; yetenek puanı artışları türden geçmişe taşındı.
Can zarı (hit dice)	Can zarı (hit point dice)	Uzun dinlenmede yarısı değil hepsi geri geliyor.
İlham (inspiration)	Kahramanlık İlhamı (Heroic Inspiration)	Avantaj yerine herhangi bir zarı yeniden atma hakkı.
Gafil avlanma: ilk tur yok	Gafil avlanma: inisiyatifte dezavantaj	Savaşın ilk turu daha az cezalı.
Bitkinlik: altı farklı etki	Bitkinlik: kademe başına −2 ve −5 fit	Tek, sayısal bir kural.
Ortak ad yok	D20 testi	Üç ana atışa ortak ad verildi.

İki kural sürümü aynı masada çoğu zaman birlikte kullanılabiliyor; ayrıntılar DnD 2014 ve 2024 farkları rehberinde. Kural kitaplarının hangisinin ne işe yaradığını ve Türkçe durumunu da DnD kitapları rehberinde topladık.

Terimleri masada nasıl öğrenirsin?

Sözlüğü ezberlemen gerekmez. Terimlerin çoğu ilk iki oturumda kendiliğinden oturur, çünkü her biri masada tekrar tekrar geçer. Hızlandırmak için birkaç yol:

• Karakter kağıdını terimlerle doldur. Zırh sınıfı, inisiyatif, yeterlilik bonusu ve beceriler kağıtta yan yana durur. Türkçe karakter kağıdımızı indirip doldurmak terimleri yerli yerine koymanın en hızlı yolu.
• Masadaki dili baştan kararlaştır. Grubun yarısı “AC”, yarısı “zırh sınıfı” diyorsa karışıklık çıkar. Sıfırıncı oturumda hangi terimleri kullanacağınızı konuşun.
• Bir oyunu izle. Türkçe oynanan bir yayını izlemek, terimlerin cümle içinde nasıl kullanıldığını görmenin kolay yolu.
• Başka FRP sistemlerine bakarken dikkatli ol. DM yerine GM, AC yerine başka bir savunma değeri kullanan oyunlar var. Diğer sistemleri masaüstü FRP oyunları rehberinde karşılaştırdık.

Sık sorulan sorular

DnD ne demek?

DnD, Dungeons & Dragons adının kısaltmasıdır; Türkçesi kabaca “Zindanlar ve Ejderhalar”. Oyuncuların hayali karakterleri canlandırdığı, bir kişinin de (DM) hikâyeyi ve dünyayı yönettiği masaüstü rol yapma oyunudur.

AC ne demek?

AC (Armor Class), zırh sınıfı demektir. Birine saldırırken attığın D20 ile değiştiricilerinin toplamı hedefin AC’sine eşit ya da büyükse isabet edersin.

DC ne demek?

DC (Difficulty Class), zorluk derecesidir. DM bir iş için DC 15 dediyse, yetenek kontrolünde ya da kurtarma atışında toplamın en az 15 olmalı.

DM ile GM arasında fark var mı?

İş aynı: oyunu yöneten kişi. DM (Dungeon Master) DnD’ye özgü addır; GM (Game Master) diğer FRP oyunlarında da kullanılan genel addır.

NPC ile PC farkı ne?

PC, bir oyuncunun oynadığı karakterdir. NPC ise DM’in canlandırdığı diğer herkes: tüccarlar, muhafızlar, kötü adamlar ve hatta bazen grubun yanında savaşan yardımcılar.