D20 Zar Nedir? 20 Yüzlü Zarın Rehberi

Kısa cevap: D20 zar, 20 yüzlü zardır; Türkçede kısaca “20’lik zar” da denir. DnD’de bir denemenin başarılı olup olmadığını çoğunlukla bu zar belirler: saldırı atışı, yetenek kontrolü ve kurtarma atışı D20 ile yapılır. Zarın kendisinde, değiştirici eklenmeden 20 görmeye nat 20, 1 görmeye nat 1 denir.

D20 ne demek?

Adının mantığı basit: baştaki D, İngilizce die (zar) kelimesinin kısaltması; yanındaki sayı da yüz sayısını gösterir. Yani D20, “20 yüzlü zar” demek. Masada “20’lik”, “yirmilik” ya da sadece “D20” dendiğini duyarsın.

Geometride D20’nin şekline ikosahedron denir. Bütün yüzleri aynı büyüklükte eşkenar üçgenler olduğu için, düzgün üretilmiş bir D20’de her sayının gelme ihtimali eşittir.

Özellik	D20
Yüz	20 eşkenar üçgen
Kenar	30
Köşe	12 (her köşede 5 yüz birleşir)
Bir sayının gelme ihtimali	1/20, yani %5
Ortalama sonuç	10,5
Karşılıklı yüzlerin toplamı	Çoğu D20’de 21

20 yüzlü zar eski bir buluş: New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nin koleksiyonunda, Mısır’dan gelen ve MÖ 2. ile MS 4. yüzyıllar arasına tarihlenen taştan bir örnek var. DnD’de ise D20 o kadar merkezde ki, 2000’de 3. edisyon için geliştirilen kural sistemi adını bu zardan aldı: “D20 sistemi”.

Hangi atışlarda kullanılır?

DnD’de sonucu belirsiz bir şey denediğinde D20 atarsın. 2024 kuralları bu atışlara toplu olarak D20 testi der (2014 kurallarında bu ortak ad yok) ve onları üçe ayırır. Üçünde de yöntem aynı: D20 at, ilgili değiştiricileri ekle, toplamı bir hedef sayıyla karşılaştır. Toplam hedefe eşit ya da ondan büyükse başarırsın.

Atış	Ne zaman?	Hedef sayı
Saldırı atışı	Silahla, silahsız ya da büyüyle saldırırken	Rakibin zırh sınıfı (AC)
Yetenek kontrolü	Saldırı dışında, başarısız olma ihtimali olan işlerde	DM’in belirlediği zorluk derecesi (DC)
Kurtarma atışı	Bir tehlikeye direnirken ya da ondan kaçarken	Etkinin ya da DM’in belirlediği DC

Üç kısa örnekle bakalım:

• Saldırı atışı: Korucun, zırh sınıfı 14 olan bir rakibe yayla ok atıyor. Uzaktan silah saldırısında Çeviklik değiştiricisi kullanılır; seninki +3, yeterlilik bonusun +2. Zarda 9 gelirse toplam 14 olur. Tam sınırda, ama eşitlik yeterli: ok hedefini bulur.
• Yetenek kontrolü: Grubun sıkışmış bir demir kapının önünde. DM, kapıyı zorlamak için DC 15 Güç (Atletizm) kontrolü istiyor. Barbarının Güç değiştiricisi +3; Atletizm’de yetkin olduğu için yeterlilik bonusunu (+2) da ekliyorsun. Zarda 10 ya da üstü gelirse kapı açılır.
• Kurtarma atışı: Bir tuzak tetiklendi ve odaya zehirli gaz yayılıyor; DM, DC 13 Dayanıklılık kurtarma atışı istiyor. Değiştiricin +2 ise zarda en az 11 gerekir. Başarılı olursan ne olacağını etkinin kendi açıklaması söyler; çoğu zaman etkiden tamamen ya da kısmen kurtulursun.

Savaşın başında sırayı belirleyen inisiyatif atışı da D20 ile atılan bir Çeviklik kontrolüdür. Ölüm kurtarma atışı ise hiçbir yetenek puanına bağlı olmayan özel bir kurtarma atışıdır; aşağıda anlatıyoruz.

Hasarı ise D20 değil, silahın ya da büyünün kendi zarı belirler: hançerde D4, uzun kılıçta D8 gibi. Her zarın görevini DnD zarları nedir? rehberinde anlattık.

Nat 20 ve nat 1

“Nat”, İngilizce natural (doğal) kelimesinin kısaltması. Nat 20 (doğal 20), değiştiriciler eklenmeden zarın kendisinin 20 göstermesidir; nat 1 (doğal 1) de zarın 1 göstermesi. Zarda 15 gelip +5 eklediğinde toplam 20 olur, ama bu nat 20 sayılmaz.

İkisinin kurallardaki etkisi atışın türüne göre değişir:

Atış	Nat 20	Nat 1
Saldırı atışı	Zırh sınıfı ne olursa olsun isabet eder, kritik vuruş sayılır	Değiştiriciler ne olursa olsun ıskalar
Yetenek kontrolü ve kurtarma atışı	Özel etkisi yok, toplama bakılır	Özel etkisi yok, toplama bakılır
Ölüm kurtarma atışı	1 can puanı kazanırsın, kendine gelirsin	İki başarısızlık sayılır

Kritik vuruşta saldırının hasar zarlarını iki kez atıp toplarsın, değiştiricileri ise her zamanki gibi bir kez eklersin. Hançerle kritik vurduğunda 1d4 yerine 2d4 atarsın. Düzenbazın sinsi saldırısı gibi ek hasar zarları da ikiye katlanır.

Yetenek kontrolünde ve kurtarma atışında nat 20 otomatik başarı, nat 1 de otomatik başarısızlık değildir; kurallara göre yalnız toplam önemlidir. DC 25 olan bir kontrolde +3 değiştiriciyle nat 20 atarsan toplamın 23 olur ve başarısız olursun. Zaten zar, sonucun belirsiz olduğu durumlarda atılır; imkânsız bir iş için DM zar istemeyebilir.

Yine de birçok masa nat 20’yi otomatik başarı, nat 1’i otomatik başarısızlık olarak oynar. Bu bir ev kuralıdır, resmî kural değil. Masanda hangisinin geçerli olduğunu baştan DM’ine sor.

Ölüm kurtarma atışında ise nat 20 ile nat 1’in resmî bir karşılığı var. Canın 0’dayken her turunun başında bir D20 atarsın; 10 ve üstü başarı sayılır. Başarıların ve başarısızlıkların art arda gelmesi gerekmez: hangisi önce üçe ulaşırsa o olur. Üç başarıda durumun dengelenir, üç başarısızlıkta karakter ölür. Bu atışta nat 1 iki başarısızlık sayılır; nat 20 ise sana 1 can puanı kazandırır ve kendine gelirsin. Ayrıca 0 can puanındayken hasar alırsan bir başarısızlık, bu hasar kritik vuruştan geliyorsa iki başarısızlık işlenir.

Avantaj ve dezavantajda D20

Durum lehineyse avantajla, aleyhineyse dezavantajla atarsın. İkisinde de ikinci bir D20 atılır: avantajda yüksek olanı, dezavantajda düşük olanı kullanırsın. 17 ve 4 attıysan avantajda 17’yi, dezavantajda 4’ü alırsın. Avantajı ya da dezavantajı özellikler, eylemler ya da DM’in kararı getirir. Örneğin 2024 kurallarında, savaşın başında gafil avlanan bir karakter inisiyatifini dezavantajla atar.

Birden fazla avantaj ya da dezavantaj üst üste binmez; aynı atışta ikisi birden varsa, kaç tane olursa olsun birbirini götürür ve tek D20 atarsın.

Avantaj olasılıkları belirgin biçimde kaydırır. Tek D20’nin ortalaması 10,5’tir. İki zardan yükseğini aldığında ortalama yaklaşık 13,8’e çıkar, yani 3,3 puan kadar artar. Dezavantajda aynı miktarda düşüp 7,2 civarına iner. Asıl fark, belli bir sayıyı tutturma ihtimalinde görülür:

Zarda en az gereken	Tek D20	Avantajla	Dezavantajla
6	%75	%93,75	%56,25
11	%50	%75	%25
16	%25	%43,75	%6,25
20 (nat 20)	%5	%9,75	%0,25

Tablodan iki sonuç çıkıyor. Birincisi, avantaj en çok ortadaki hedeflerde işe yarar: zarda 11 gerekiyorsa şansın %50’den %75’e çıkar, bu da atışa +5 eklemek kadar etkilidir. Hedef çok kolay ya da çok zorsa fark küçülür. İkincisi, avantajla nat 20 görme ihtimalin neredeyse ikiye katlanır. Avantajda iki zardan biri 20 gelirse nat 20 sayılır; dezavantajda ise iki zarın da 20 gelmesi gerekir, bu da 400 atışta 1 ihtimal demek.

Fiziksel zarla avantaj atarken iki D20’yi aynı anda atmak oyunu hızlandırır. Standart 7’li sette tek D20 olduğu için ikinci bir set burada işe yarar.

İyi bir D20 nasıl anlaşılır?

Bir D20’yi değerlendirmek için üç basit kontrolle başlayabilirsin:

1. 21 kuralı: Zarı 20 üstte kalacak şekilde masaya koy, sonra kaldırıp alttaki yüze bak: orada 1 yazmalı. 19’un karşısında 2, 18’in karşısında 3 olmalı; kısacası karşılıklı her iki yüzün toplamı 21 eder. Çoğu D20 böyle numaralanır. Böylece üretimden kalan küçük bir şekil kusuru zarın karşılıklı iki yüzünü biraz daha sık getirse bile, bu iki yüzün ortalaması yine 10,5 olur.
2. Dengeli dağılım: Yüksek sayılar zarın bir bölgesinde toplanmamalı. Sayılar yüzeye karışık dağıldığında, zarın bir yanındaki küçük bir ağırlık farkı atışları “hep yüksek” ya da “hep düşük” yöne itmez. Bazı üreticiler her köşede buluşan beş yüzün toplamını da birbirine yaklaştırıyor; bu zarlar “sayısal olarak dengeli” D20 diye satılıyor.
3. Gözle bakış: Yüzler düz, kenarlar ve köşeler düzgün olmalı; rakamlar net okunmalı. Şeffaf bir zarda içerideki büyük bir hava kabarcığını gözünle görebilirsin.

Tuzlu su testi

İç yapıdaki bir dengesizliği kabaca görmek için yaygın bir yöntem var:

1. Bir kavanoza ılık su koy ve zar yüzene kadar tuz ekleyip karıştır. Epey tuz gerekebilir.
2. Zarı suya bırak, parmağınla döndür ve durduğunda en üstte kalan sayıyı not et.
3. Bunu en az 20 kez tekrarla.

Hep aynı sayı ya da birbirine komşu birkaç yüz üstte kalıyorsa, zarın o tarafı daha hafif olabilir; içerideki bir hava kabarcığı bunun tipik sebebidir. Sonuçlar dağınıksa testte belirgin bir sorun görünmemiş demektir.

Testin sınırları da var: bazı zarlar ne kadar tuz eklersen ekle yüzmez, metal zarlar zaten batar. Su da masadaki bir atışı birebir taklit etmez; test yalnız belirgin bir dengesizliği yakalar. Daha güvenilir yol, zarı çok sayıda atıp sonuçları ki-kare testi gibi bir istatistik yöntemiyle değerlendirmektir. Bu da kesinlik değil olasılık verir: küçük bir sapmayı görmek için binlerce atış gerekir. Test bitince zarı tatlı suyla durulayıp kurula.

Büyük D20 ve “spindown”

Bazı oyuncular büyük boy D20’yi kritik anlarda atmak, masada süs olarak tutmak ya da hediye etmek için alır. Doğru numaralanmışsa kurallar açısından normal bir D20’den farkı yoktur; yalnız küçük bir zar tepsisine sığmayabilir.

Asıl dikkat etmen gereken, büyük D20’lerin bir kısmının aslında spindown olması. Spindown, Magic: The Gathering gibi kart oyunlarında can puanını takip etmek için kullanılan bir sayaç zarıdır. Sayılar sırayla dizilir: 20’nin hemen yanında 19, onun yanında 18 durur. Canın bir azalınca zarı yandaki yüze çevirirsin.

Bu düzen sayaç için pratik, atış için sorunludur. Spindown 21 kuralına uymaz; yüksek sayılar zarın bir bölgesinde, düşük sayılar başka bir bölgesinde toplanır. Zardaki küçük bir ağırlık farkı ya da alışkanlık hâline gelmiş bir atış tarzı, sonucu tek yöne çekebilir. Bu yüzden spindown oyun atışına uygun değildir. Ayırt etmek kolay: 20’den başlayıp 19, 18, 17 diye komşu yüzleri sırayla takip edebiliyorsan elindeki bir sayaçtır.

Online D20 at

Zarını evde unuttuysan ya da online oynuyorsan, online zar atıcımızla D20’yi tarayıcıda atabilirsin. Avantaj ve dezavantaj için hazır bağlantılar:

• Avantajlı D20 (2d20kh1): iki D20 atar, yüksek olanı tutar.
• Dezavantajlı D20 (2d20kl1): iki D20 atar, düşük olanı tutar.

Bağlantıyı açtığında ifade kutuya hazır gelir; “At” düğmesine basman yeter. Zar atıcı, tek D20’nin ya da tutulan D20’nin 20 veya 1 geldiğini ayrıca yazar; hiçbir nat 20 gözden kaçmaz. Zar yazımını ve diğer atış kurallarını merak ediyorsan DnD zar atma kuralları rehberine geçebilirsin.

Yine de nat 20’yi kendi zarında görmenin tadı başka. Favori D20’lerimizden üçü: turkuaz-mor galaksi simli Kuzey Işıkları, şeffaf kırmızı Yakut ve siyah sedef üzerine altın rakamlı Kara Altın. Üçü de klasik rakamlı, akrilik 7’li setler; D20’nin yanında D4, D6, D8, D10, D% ve D12 de var. Bütün renkleri DnD zar seti sayfasında bulabilirsin.

Sık sorulan sorular

D20 ile 1d20 aynı şey mi?

Pratikte evet. D20 zarın adı, 1d20 ise “bir D20 at” anlamına gelen yazım. Baştaki sayı kaç zar atılacağını gösterir: 2d20 iki D20 atmak, 1d20+5 ise bir D20 atıp sonuca 5 eklemek demektir.

Avantajla iki zar da 20 gelirse ne olur?

Kurallarda bunun ek bir ödülü yok: tek bir nat 20 sayılır, saldırıdaysan kritik vuruş yaparsın. Ama 400 atışta bir görülen bu an, masada uzun süre konuşulur.

Nat 1 gelince karakterim ölür mü?

Çoğu zaman hayır. Saldırıda nat 1 yalnızca ıskalamak demektir. En tehlikeli olduğu yer ölüm kurtarma atışıdır: orada iki başarısızlık sayılır. Daha önce en az bir başarısızlığın varsa bu, karakterin ölümü demektir.

Kritik vuruş yalnız nat 20’de mi olur?

Her zaman değil. Bazı özellikler kritik aralığını genişletir: örneğin Şampiyon yolunu seçen bir Savaşçı, silah saldırılarında (2024 kurallarında silahsız saldırılarda da) 3. seviyeden itibaren 19’da da, 15. seviyede 18’de de kritik vurabilir. Ayrıca felçli ya da bilinçsiz bir hedefe 1,5 metre (5 fit) içinden isabet eden her saldırı, zarda kaç gelirse gelsin kritik vuruş sayılır. Canı 0’a düşen karakter bilinçsiz olduğu için, ona yakından isabet eden bir saldırı iki ölüm başarısızlığı demektir.

Zarım hep düşük geliyor, bozuk olabilir mi?

Büyük ihtimalle hayır. Adil bir D20 bile arka arkaya birkaç kez düşük gelebilir; kötü seriler şansın parçasıdır. Kabaca bakmak istersen tuzlu su testini yap; daha güvenilir sonuç için zarı çok sayıda atıp sonuçları say. Kötü atan zarı bir süreliğine “zar hapishanesine” koymak ise oyuncular arasında bilinen bir şakadır.